دوشنبه ۲۷ آذر ۱۳۹۶ - 18 December 2017
Home / پیشنهاد سردبیر / رونمایی از کتاب مبانی جامعه شناسی

رونمایی از کتاب مبانی جامعه شناسی

جامعه ایرانی: کتاب مبانی جامعه شناسی تالیف مایکل هیوز و کرولین جی کرولر نگاشته شده و مهرداد هوشمند و غلامرضا رشیدی مترجمان کتاب و دکتر محمد علی حاضری با افزودن ملحقاتی ، مثالهای کتاب را بومی نموده و از جامعه ایران مثال های متعددی به آن افزوده است. این کتاب با نگاهی انتقادی و علمی مسائل و موضوعات گوناگون، جامعه انسانی و محیط اجتماعی را بررسی و تحلیل کرده است. این کتاب که توسط انتشارات سمت منتشر شده دوشنبه ۵ مهر در محل این انتشارات با حضور اساتید رونمایی شد. متن زیر گزارشی مبسوط از این نشست است.

 

کتاب با الحاقات بومی منتشر شده است
در ابتدای جلسه حسین هاجری معاون پژوهشی سازمان سمت گفت: این کتاب محصول زحمات نزدیک به سه سال گروهی از استادان بوده است. شروع آن از دوره آقای آزاد در زمان تصدی ایشان بر مدیریت گروه جامعه شناسی سمت بود و بعد از ترجمه دکتر حاضری ملحقات و توضیحات ارزشمندی اضافه کرد. این کتاب با الحاقات بومی منتشر شده است.
کتاب از غنای خوب و پشتوانه علمی برخوردار است
مهرداد هوشمند از مترجمین اظهار داشت: کتاب حاضر در ۱۳ فصل توسط مایکل هیوز و کرولین جی تألیف شده است. بار اول که کتاب را دیدیم چاپ نهم بود. به همراه غلامرضا رشیدی کار را شروع کردیم. مؤلفین این کتاب حدود ۴۰ سال تدریس مبانی جامعه شناسی را داشتند و به صورت تخصصی با دید نقادانه جامعه آمریکا را نقد عالمانه کردند . در این کتاب تمام موضوعات مانند خانواده و .. از سه رویکرد عمده کارکردگرایی، تضاد و تعامل گرایی مطرح شده است.
مترجم کتاب در ادامه به ویژگی های مثبت کتاب اشاره کرد و افزود: مطالب نویی در کتاب مطرح شده کتاب با بیش از ۱۵۰ منبع از غنای لازم برخوردار است. خلاصه مطالب، طرح پرسش ها و توضیح واژه های تخصصی در انتهای فصول مطرح شده و همجنین در خصوص هر موضوع تحقیقاتی که توسط جامعه شناسان به صورت میدانی در آن موضوع انجام شده به عنوان مکمل در کادرهایی طرح شده و اینها نقاط قوت کتاب هستند. این کتاب از غنای خیلی خوبی برخوردار است و پشتوانه علمی خوبی دارد.
اهتمام جهت بومی کردن، کتاب را استثانی کرده است
اردشیر انتظاری عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی و مدیر گروه علوم اجتماعی سمت هم در این مراسم گفت: کتاب مبانی جامعه شناسی تنها کتاب در این حوزه نیست کتاب های متعدی در این حوزه تالیف و ترجمه شده است. ولی چیزی که این کتاب را استثنایی کرده اهتمام جهت بومی کردن آن است. به دلیل تعدیل در مثال ها کتاب مشکلات گریزناپذیری دارد که با نقد و پیشنهادات اساتید بی شک قابل رفع است.

 

هراس فرهنگی سال ۶۴ را در کتاب مشاهده می کنیم
محمد امین قانعی راد رییس سابق انجمن جامعه شناسی ایران نیز به عنوان یکی دیگر از سخنرانان این مراسم افزود: خواسته همه ما داشتن جامعه شناس ایرانی است همانگونه که جامعه شناس فرانسوی و آمریکایی داریم. ارائه این کتاب به جامعه علمی را باید تبریک گفت. در این کتاب می توانید آقای دکتر حاضری را از سال ۶۴ تا ۹۵ دنبال کنید که دغدغه بومی سازی علم را داشته است.
ایده جامعه شناسی و واقعیت جامعه شناسی به نظر من می تواند متفاوت باشد؛ واقعیت اجتماعی آن چیزی است که نظریه پردازان و کنشگران جامعه شناسی ارائه می دهند اما ایده جامعه شناسی در بالاترین سطح مورد نظریه پردازی قرار گرفته است و مبتنی بر نوعی پذیرش تنوع فرهنگی و کاهش هراس است. زمانی که ما تنوع فرهنگی را بپذیریم و از اخبار و اطلاعات جوامع دیگر نهراسیم و تهدید ندانیم می توان در اینصورت ادعا کرد که با جامعه شناسی ارتباط برقرار کرده ایم. مفهومی با این کتاب ابداع شد که «بومی سازی کتاب» است. یعنی می خواهد با مثال ها و داده های بر آمده ازجامعه ایران با بد آموزی های ارزشی و فرهنگی غرب مبارزه کند. این مثال ها آن هراس فرهنگی را بازتولید می کند. در کتاب هراس سال ۱۳۶۴ را منتهی در قالبی دیگر اما واقع گرایانه تر مشاهده می کنیم. شاید می بایست این مسیر را به عنوان مسیرو مقدمه ای در تحول جامعه شناسی پاس داشت. جامعه شناسی آن سال ها با ترس آمیخته بود و سؤال این است که آیا این کتاب می تواند نمادی از عبور از این هراس فرهنگی باشد؟
مثلا در جایی نویسنده به فرهنگ غربی مانند پیشرفت کار موفقیت دموکراسی وطن پرستی و… اشاره می کند و دکتر حاضری از ارزش های جوامع شرقی مانند نوع دوستی، ایثار،احترام به مقدسات و … می نویسد این مثال ها می خواهد تفاوت ما با جامعه غرب را گوشزد کند در حالیکه وظیفه جامعه شناس شناخت این تفاوت هاست. جامعه شناسی نشان می دهد بنیان جامعه چه شرقی و چه غربی بر ایثار و خودگذشتگی استوار است .
باید به دکتر حاضری که با افتخار روی آرمان های اولیه خود ایستاده تبریک گفت و امیداریم خداوند راه ها ی جدیدی روی ما بگشاید که بر هراس فرهنگی فائق آییم.

 

نمی دانم چه زمانی از مقدمه و مبانی جلوتر خواهیم رفت
غلامعباس توسلی – بنیانگذار انجمن جامعه شناسی ایران – هم در این مراسم گفت: من ۴۰ سال درگیر مقدمه هستم و نمی دانم چه زمانی از مقدمه جلوتر می رویم. از طرف دیگر مقدمه مهم است؛ چون مثل الفبا است. اکثر کتاب های جامعه شناسی ما یک پیشوند مقدمه دارد. عده ای هم اصرار دارند که کتاب خودشان را تدریس کنند و آخر مشخص نشد که مبانی جامعه شناسی چیست؟ ولی مسأله این است که هر کتابی قابل تدریس عمومی نیست و نمی شود همه کتاب ها را رد کرد.
وی افزود: ما کتاب بروس کوئن را که از کتب مبانی جامعه شناسی است ترجمه کردیم که با سوالات و پرسش و پاسخ ها و مثال هایی که آورده شده کتاب خیلی شفافی است و ۲۷ چاپ از این کتاب در سمت درآمده و شاید بیش از ۵۰۰ هزار نسخه از این کتاب چاپ شده است.
وی ادامه داد: مسأله دیگر این است که باید عالمانه و از روی تفهم کامل این کتاب ها را حل کرد. و باید یک آزادی برای آکادمی هایی که در ایران فعالیت می کنند فراهم شود. ما از هرچیزی زود نگذریم. دانشجو و استاد باید برای انتخاب کتاب آزاد باشد و حق شناسی است که کتاب های دیگران را هم معرفی کنیم تا معلومات دانشجویان فراتر رود.
توسلی با بیان اینکه دکتر حاضری یکی از دانشجویان خوب و دردمند جامعه بودند، اظهار داشت: تلاش من این بوده که دانشجویان ما هم عالم و هم متخصص باشند. عالم بودن غیر از متخصص بودن است. امیدوارم کتاب های دیگری نوشته شود و این حرکت که بعد از انقلاب فرهنگی شروع شد ادامه پیدا کند.

باید جامعه شناسی ایرانی با مختصات این سرزمین ایحاد کنیم
حسین سراج زاده رییس انجمن جامعه شناسی ایران هم در این مراسم گفت: سمت انتشاراتی برآمده از انقلاب فرهنگی با هدف اسلامی سازی و بومی سازی دانش اجتماعی در ایران با تحول بنیادی در دانش اجتماعی شکل گرفت. جریان فرهنگی دو رویکرد اصلی دارد : رویکرد فرهنگی که بر آمده از دغدغه های اصیل جامعه ایران و انقلاب اسلامی در دهه ۵۰ و ۶۰ که دغدغه ای نه ملی که جهانی بود که این دغدغه صورت های ایدئولوژیک و ساده اندیشی هم یافت ؛ دوم رویکرد ایدئولوژیک است. رویکرد فرهنگی قصد نفی همه جریانات اجتماعی موجود را ندارد. و به نظر من رویکرد انتشارات سمت مبتنی بر رویکرد فرهنگی بوده و تولیدات علمی جهانی را به رسمیت شناخته است و با بهره گیری از علوم جهانی تلاش کرده جامعه شناسی ایرانی هم تولید کند. جامعه شناسی ایران مختصات جامعه ایران را داردو به معنای رد جامعه شناسی جهانی نیست. تلاش شده در کتاب مثال ها متناسب با جامعه ایران باشد و این به نظر من محافظه کارانه است. و برخورد منفی شاید همان هراس فرهنگی باشد که دکتر قانعی راد اشاره کردند. برخورد مثبت این است که تلاش شده وقتی یک نظریه جامعه شناسی عرضه می شود دانشجویان ما مثال های ملموس آن را درک کنند.
وی تأکید کرد: امیدوارم موضوع بومی و اسلامی سازی بر اساس رویکرد فرهنگی و مبتنی بر دیدگاه دموکراتیک و تکثرگرایانه و با به رسمیت شناختن دستاوردهای جهانی باشد و آن سودای خامی که هیچ دستاوردی نداشته و در آینده هم نخواهد داشت و مبتنی بر رویکرد ایدئولوژیک است، که می خواهیم یک علم جدید خلق کنیم دست برداشته شود و سعی کنیم جامعه شناسی ایرانی با مختصات این سرزمین تولید کنیم . چیزی به نام رویکرد اسلامی با تلاش عالمانه در کنار سایر رویکردها ممکن است اما امری به نام علم جامعه شناسی اسلامی که بخواهد جایگزین علوم اجتماعی موجود شود محال است و بیش از این هزینه برای پروژه اسلامی سازی بی حاصل است.
تاثیر حرف های جامعه شناسان ایران کجاست؟
سعید معیدفر عضو بازنشسته هیات علمی دانشگاه تهران با بیان اینکه مبانی جامعه شناسی کتابی است که قطعا مخاطبین آن اصحاب علوم اجتماعی نیستند، افزود: قطعا هر تلاشی در این زمینه می تواند مورد تقدیر باشد. همچنان ما موانع اساسی برای تدوین کتاب های اصیل در این زمینه داریم. سوال مهم این است که در حوزه پژوهش تا چه اندازه فضای آزاد برای طرح مسائل داریم؟ در این کتاب دکتر حاضری تا حد توانسته با این همه ملاحظات و مسائل دقیقا آنچه در جامعه می گذرد را بیان کند؟ برای تدوین کتاب مبانی جامعه شناسی باید گام های بسیار بلندتری برداریم.
وی تصریح کرد: یکی از بسترهای اساسی جامعه شناسی این است که واقعیت اجتماعی بتواند تعین پیدا کند؛ نه اینکه در فیلتر قرار بگیرد و در نهایت ایده ها بیان نشود. نه صرفا در جامعه شناسی که در حوزه های صنعت و پزشکی و … هم مصرف کننده هستیم و حرف های جدی نمی زنیم. چون تعینات لازم در جامعه شکل نگرفته است:فضای گفت و گویی در جامعه علمی وجود ندارد؛ اجتماع علمی ما ضعیف است؛ همدیگر را به رسمیت نمی شناسیم؛ صاحب تالیفات مشترک نیتیم و …
معیدفر با بیان اینکه سطح انتظارات از این کتاب باید متناسب با این فضا باشد، گفت: ما قدرت برساخت شرایط اجتماعی را نداریم؛ تلاش می کنیم و کلاس می گذاریم اما حرف های ما جایی اثر نمی گذارد. نتایج تلاش ما جامعه شناسان کجاست؟ تا زمانی که این مشکلات وجود دارد ما نمی توانیم دانش اصیل تولید کنیم.
جامعه شناسی اساسا یک علم بومی است
علی رضا شجاعی زند، عضو هیأت علمی دانشگاه تربیت مدرس هم در این مراسم با بیان اینکه کار دکتر حاضری باعث طرح مجددیک مسأله مهم در میان اصحاب اجتماعی شده است که اگر به آن بپردازیم دستاوردهای بیشتری دارد، تصریح کرد: مداخله دکتر حاضری در کتاب مهم است و تلاش برای مداخله در کار ترجمه ای یک معادله دوگانه است. یعنی از طرفی کتاب غیر بومی و غیر تولیدی است و از طرفی مداخلاتی در جهت بومی سازی انجام شده است . و این مبتنی بر دو پیش فرض است : عمومیت علم ؛ لزوم و امکان بومی سازی دانش جامعه شناسی. به نظر بنده علم ایدئولوؤیک نیست و نباید هم بشود حتی اگر ایدئولوژیک برحقی باشد.جامعه شناسی اساسا یک علم بومی است.

 

سوال بی پاسخی که یک نسل پای آن ایستاده و یک دغدغه ماندگار است
تقی آزاد ارمکی عضو هیئت علمی دانشگاه تهران نیز در این مراسم گفت: هرکدام از استادان این رشته به نحوی دغدغه جامعه شناسی را پی می گیریم. در باب سوالی که یک نسل روی آن ایستاده و بی پاسخ مانده است. دکتر حاضری برای این تلاش خود را قربانی کرده و یک شیوه مداخلاتی راابداع است در پاسخ نسلی ما که در باب بومی گرایی ارائه کرده است.

 

روی بومی سازی اتفاق نظر داریم
غلامرضا جمشیدیها مدیر گروه علوم اجتماعی اسلامی دانشگاه تهران تأکید کرد: همه ما روی بومی سازی اتفاق نظر داریم. اگر ما بخواهیم دانش بومی داشته باشیم لازمه آن این است که یک گروه علمی دانشگاهی داشته باشیم. این امکان فراهم است. البته امکان تولید علمی بدون در نظر گرفتن دیگران وجود ندارد.
ادعای داشتن یک کتای جامعه شناسی تا مدت ها محال است
آخرین سخنران این مراسم، یعنی علی محمد حاضری، گفت: همه حرف من این است که بین صفر و یک حرکت نکنیم. حاصل ۴۰ سال کار من این است که واقع گرایانه به راه میانبر بیاندیشیم؛ توانایی ها را به میدان بیاوریم و برای تکمیل آنها تلاش کنیم. اگر به خاطر ناقص بودن بیاستیم به جایی نمی رسیم.
عضو هیأت علمی دانشگاه تربیت مدرس با اشاره به محدودیت های موجود، افزود: ادعای داشتن یک کتاب جامعه شناسی تا مدت ها محال است. به هر حال همین مقدار ارائه شد. من ادعای بی نقصی این کار را ندارم. اما مدعی هستم که دیکته نانوشته غلط ندارد. ما این راه را آغاز کردیم و از استادان خواهش می کنیم که ضعف ها را بگویند.
وی تأکید کرد: یک جامعه شناس آمریکایی حق دارد از افتخارات خود بگوید؛ اما من هم حق دارم از جامعه ارزشی خودمان بگویم. ما به جامعه و فرهنگی تعلق داریم که فکر نکنیم هیچ چیز نداشتیم.

 

نظرات

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد. فیلدهای ستاره دار ضروری است *

*