پنج شنبه ۲۸ دی ۱۳۹۶ - 18 January 2018
Home / اسلایدشو / دکتر صادق زیبا کلام: معضل فساد اداری بدون از بین رفتن اقتصاد دولتی امکان پذیر نیست.

دکتر صادق زیبا کلام: معضل فساد اداری بدون از بین رفتن اقتصاد دولتی امکان پذیر نیست.

جامعه ایرانی/ پلمه: یکی از موانع توسعه اجتماعی و اقتصادی، فساد اداری است . فساد باعث تهدید امنیت ملی و بین المللی است و فقر، بدبختی از عواقب آن به شمار می رود. سازمان شفافیت بین الملل به عنوان یک سازمان غیر دولتی و غیر انتفاعی که در سال ۱۹۹۳ با هدف ایجاد جهانی عاری از فساد و پایان دادن به آثار و عواقب زیان آور آن تاسیس شده است با پوشش بیش از ۱۸۰ کشور ، سالانه گزارشی از فساد اداری و دولتی درکشورها تهیه و منتشر می کند که درآن به هر کشور رتبه ای می دهد که از ۱۰۰ ( کاملا فاسد) تا صفر( کاملا فاسد) می باشد و از صفر تا ده نمره می دهد؛ صفر نشان دهند بیشترین و ده کمترین درجه فساد را در این کشورها نشان می دهد. طبق تعریف این شبکه جهانی فساد به معنای استفاده از اختیارات محوله برای منافع شخصی است . منابع اطلاعاتی  این سازمان شامل موارد زیر است: بانک توسعه آسیایی (ADB)، بانک توسعه آفریقایی (AFDB)، موسسه برتلزمان (BTI)، بانک جهانی (بانک بین المللی نوسازی و انجمن توسعه بین المللی) (CPIA)، واحد بینش اطلاعاتی (EIU)، خانه آزادی (FH)، مرکز پژوهش بازارهای جهانی (GI)، مرکز رقابت جهانی (IMD)، گروه بازرگانان بین المللی (MIG)، مشاور ریسک سیاسی و اقتصادی (PERC)، کمیسیون اقتصادی ملل متحد برای آفریقا (UNECA)، مجمع جهانی اقتصاد (WEF). از سال ۲۰۰۳ ایران به جمع این کشورها پیوسته است و آمار فساد اداری منتشره از سوی این سازمان درمورد ایران نشان از وخامت فساد اداری و دولتی درایران است. امسال ایران رتبه ۲۸ را کسب کرده است. درمجموع امتیاز ایران از سال ۲۰۰۳ بین ۲ و ۳ قرار گرفته است. با توجه به اهمیت این موضوع و شناخت بهتر این مشکل پای صحبت دکتر صادق زیبا کلام استاد علوم سیاسی دانشگاه تهران نشستیم. ضمن تشکر از ایشان شما را به مطالعه این مصاحبه دعوت می کنیم.

 
آقای دکتر سازمان شفافیت بین المللی که کشورها را بر حسب نمره و رتبه فساد و سلامت اداری طبقه بندی می کند. در آمار اخیر این سازمان کشور ما از ۱۰۰ نمره ۲۸ کسب کرده است. معنی این نمره این است که سیستم اداری ما به فساد نزدیک است و این نمره به معنای فقدان سلامت اداری است. از نظر شما علت یا علل مهم این معضل چه می تواند باشد؟
من تمام مشکلات را در این قضیه می دانم که در ایران حجم دولت و حکومت فوق العاده گسترده و بزرگ است. و هیچ جنبه ای از زندگی اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی، معنوی، و… ایرانیان نیست که زیر نظر دولت و حکومت نباشد. وقتی حکومت گسترده می شود و تمام شئونات زندگی ایرانیان را در برمی گیرد مجبور هستید یک سازمان بزرگ اداری درست کنید که میلیونها حقوق بگیر داشته باشد. در ایران حکومت بزرگترین استخدام کننده کارمند است در حالیکه سازمان های اداری کشورهای توسعه یافته مثل چین، کره جنوبی ، برزیل و … اینگونه نیست. چرا در ایران بیشترین حجم حقوق بگیران، دولتی هستند؟ زیرا دولت متولی تمام امور جامعه است. شما یک مسئله ساده فرهنگی را در نظر بگیرید همه مستیقما تحت نظر وزارتخانه ای مثل ارشاد است یا حوزه اسلامی به طور مستقیم و غیر مستقیم تحت نظر ارگان ها و نهادهای دولتی هستند. وقتی حجم گسترده ای این چنینی دارید این بروکراسی فساد تولید می کند. زیرا شما نمی توانید همه کارمندان را انسان های پاک، شریف و مومن بدانید. کافی است از این کارمندان دولت ۹۰ درصد خوب و این چنین باشند و اما ۱۰ درصد اینگونه نباشند یعنی اهل رشوه و اختلاس و … باشند در اینصورت یک حجم بزرگی از اختلاس و دزدی و فساد ایجاد می شود. چرا باید امور فرهنگی و امور سیاسی همه در دست دولت باشد؟ چرا باید رادیو و تلویزیون، سینما، کشاورزی، صنعت ارتباطات، دانشگا ها و مدارس همه در دست حکومت باشد. هیچ جنبه ای از زندگی ما ایرانیان نیست که حداقل به یک یا دو سازمان دولتی ارتباط نداشته باشد پس نتیجه این وابستگی به دولت فساد اداری گسترده خواهد بود و این آمار نمی تواند تعجب آور باشد.
به نظر شما نقش رسانه ها به ویژه نقش رسانه های مستقل در کاهش این معضل اجتماعی چیست؟ و چگونه می توانند تاثیر گذار باشند؟
بخش عمده ای از رسانه ها از آن حکومت است و رادیو و تلویزیون که گسترده ترین رسانه ها هستند در انحصار دولت است. شما ببینید چه تعداد از روزنامه های ایران مستقیما یا با واسطه حکومتی هستند و چه تعداد مستقل؟ در حقیقت اکثر رسانه ها به نظام تعلق دارند. در مورد سایت ها و خبرگزاری ها چه تعداد حکومتی اند و چه تعداد مستقل هستند؟ مطلب مهم این است که آزادی عمل سایت ها، رسانه ها و مطبوعات که حکومتی هستند چقدر است؟ و آزادی عمل رسانه ای مستقل ها چقدر؟ رسانه های مستقل اگر سایت هستند، همواره در معرض فیلتر شدن قرار دارند؛ اگر روزنامه هستند ممکن است از سوی سیستم قضایی تعطیل شوند. پس رسانه های داخل کشور نمی توانند خیلی آزادی عمل داشته باشند. این مطلب را هم اضافه کنم اگر مردم مطلبی را در یکی از روزنامه های مستقل بخوانند تعداد افرادی که اعتماد به آن نوشته پیدا می کنند و به آن باور می کنند، خیلی بیشتر از کسانی است که مطلبی را در روزنامه حکومتی می خوانند.
یکی از مواردی که جهت کاهش فساد نام می برند آگاهی مردم است. در کشور ما با علنی شدن آمار اختلاس و فساد هیچ واکنشی و اعتراضی از سوی مردم مشاهده نمی شود. چرا در سطح عمومی واکنشی از سوی مردم دیده نمی شود؟
اعتماد و اطمینانی که در بسیاری از جوامع نسبت به حاکمیت وجود دارد، در ایران متاسفانه چندان وجود ندارد. در ایران اگر وزیری الان در تلویزیون بگوید علت ریزگردها فلان موارد است آدم ها منتظر می مانند ببینند رسانه هایی مثل BBC چه می گوید، دیگران چه می گویند، زیرا اعتماد برای بسیاری از لایه های تحصیل کرده جامعه اینگونه است. اعتراض نمی کنند. خیلی به روایت حکومتی اعتماد ندارند.
به نظر شما پیامدهای این فساد اداری در بلند مدت چه می تواند باشد؟
از آنجایی که هیچ سیاست کلی در نظام درجهت کوچک کردن حکومت وجود ندارد در نتیجه حکومت بزرگ تر می شود و بنابراین فساد و ابعادش هم متاسفانه گسترده تر خواهد شد. چرا؟ چون حجم حکومت بزرگتر می شود. در ۲۲ بهمن ۵۷ وقتی که انقلاب شد چند نفر حقوق بگیر داشتیم؟ الان که در ۲۲ بهمن ۹۳ هستیم و ۳۶ سال از آن تاریخ می گذرد، تعداد حقوق بگیران چقدر شده است؟ هر چند جمعیت افزایش یافته اما تعداد حقوق بگیران بیشتر از چند برابر شده است. من فعلاً هیچ نوری در انتهای تونل در رابطه با تقلیل دادن حکومت نمی بینم و این امر همچنان هم رو به افزایش است. با کمال تاسف این وضع نامطلوب و مخرب همچنان ادامه پیدا خواهد کرد و بی اعتمادی که از ناحیه دولت ایجاد شده بیشتر خواهد شد.
آیا به نظر شما راه‌ کاری برای اصلاح این مشکل وجود ندارد؟
من فکر می کنم تا وقتی اقتصاد ما دولتی است و امور جامعه در اختیار حکومت است، همچنان این وضع باقی خواهد ماند. و سازمان ها و نهادهایی به وجود می آیند که می خواهند مچ گیری کنند و ما در یک دور باطل حرکت می کنیم. قبل از اینکه نظام اداری اصلاح شود، باید نظام اقتصادی اصلاح شود. باید به مسیری که کره، ژاپن، مالزی و بسیاری از کشورهای توسعه یافته، رفته اند برویم. معضل فساد اداری بدون از بین رفتن اقتصاد دولتی امکان پذیر نیست.
در واقع شما در خصوص علت فساد اداری، «اقتصاد دولتی و دولتی بودن امور» را به عنوان تک عاملی در نظر می گیرد؟ هیچ نقشی ولو در درجه و مرتبه بعدی برای این معضل تاثیر گذار نمی دانید؟
دقیقا همین طوراست. علت فساد اداری را تک عاملی می دانم. مردم ما، حقوق بگیران ما و کارمندان ما نه بهتر از ژاپنی ها هستند و نه بدتر از آنها، نه بهتر از مردم ترکیه هستند و نه بدتراز آنها . مردم ما هم مثل مردم کشورهای دیگر هستند. آنچه باعث می شود میزان فساد در کشور ما بیشتر شود، اقتصاد دولتی و منحصر شدن امور در دستان دولت است.
با تشکر

 

 

نظرات

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد. فیلدهای ستاره دار ضروری است *

*