یکشنبه ۳۰ مهر ۱۳۹۶ - 22 October 2017
Home / اسلایدشو / جامعه ما فاقد یک متفکر و تحلیل گر مسائل اجتماعی شهری است/دکترتوسلی می توانست یک متفکربزرگ شهری باشد

جامعه ما فاقد یک متفکر و تحلیل گر مسائل اجتماعی شهری است/دکترتوسلی می توانست یک متفکربزرگ شهری باشد

جامعه ایرانی: متن سخنرانی دکترایمانی جاجرمی در نقد و بررسی کتاب «جامعه شناسی شهری» دکتر غلام عباس توسلی که در راستای نقد آثار و افکار استاد توسلی برگزار شده است.

دکتر ایمانی جاجرمی با اشاره به این امرکه باید توسلی را درچند بعد نگاه کرد به آغاز سخنرانی خود پرداخت: چند نکته در این زمینه مهم است:
یکی تلاش های دکتر توسلی در زمان انقلاب فرهنگی که تلاش استاد توسلی را در جهت حفظ رشته علوم اجتماعی بود؛ دوم: تکاپوی ایشان به عنوان یکی از موسسین انجمن جامعه شناسی که نهادسازی در عرصه علوم اجتماعی محسوب میشود و بالاخره سوم، چهره سیاسی دکتر توسلی که در جای خود قابل بررسی و مطالعه هستند.
اما از منظر تاریخ جامعه شناسی در ایران ایشان چهره شاخص نسل دوم جامعه شناسی محسوب می شوند.
رییس موسسه مطالعات وتحقیقات اجتماعی با اشاره به اهمیت مطالعات شهری به جای جامعه شناسی شهری خاطرنشان کرد: در مورد شهر و شهرسازی امروزه نمی توان به سادگی کتاب جامعه شناسی شهری یافت چرا که نمی توان تمام شهر را روایت کرد، شهر بسیار پیچیده است و ابعاد مختلف اقتصادی، فرهنگی، سیاسی، کالبدی و زیست محیطی دارد و این ابعاد را نمی توان به جامعه شناسی تقلیل داد، در نتیجه امروز صحبت از مطالعات شهری است.
مسئله دیگر این است که می بایست کتب درسی هم در مورد ایران و هم در تهران نوشته و تحلیل شود و کتب درسی مناسب ما د رخارج هم وجود ندارد زیرا کتب ترجمه ای چندان هم به درد مان نمی خورد؛ زیرا کتب جامعه شناسی شهری هر جامعه ای در جهت مسائل خاص آن جامعه نوشته می شود. جامعه شناسی شهری آمریکا وانگلیس و … مساله های شهری خود را بیان می کنند ما همچنان این مشکل را داریم که کتاب جامعه شناسی شهری مناسب نداریم.
وی افزود: کتب درسی قرار نیست که جریان ساز ومهم باشند فقط کتابی کمکی محسوب می شوند و این ابهام در کتاب وجود دارد که مولف مطرح نکرده است که آیا کتاب جامعه شناسی شهری کتابی درسی است یا کتابی که قرار است مسئله شهری ایران را تحلیل و حل کند.
عضو هیئت علمی دانشگاه تهران بحث خود را با مطالعه پیشینی دکتر توسلی آغاز ادامه داد و بیان کرد: بحث خود را با مطالعه پیشینی شهری دکتر توسلی آغاز می کنم که ایشان چرا اساسا وارد این حوزه شهر شده است؟ اگر صدیقی، نراقی، بهنام و راسخ را که در سال های اولیه تاسیس موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی در اواخر دهه ۱۳۳۰ نسل اول جامعه شناسی هستند، استاد توسلی که سال ۱۳۴۵ با موسسه همکاری کردند، در شمارنسل دوم هستند. ایشان در حوزه های مختلف کار کرده اند و جالب اینکه اولین حوزه کاری ایشان در زمینه شهری است. طبق گفته خودشان درفرانسه آموزش شهرسازی گذرانده اند ودو سال دوره دیده اند در گروه تحقیقات شهری کار کرده اند. ایشان پژوهشگر شهری هستند و برروی طرح های جامع کار کرده اند. موسسه مطالعه و تحقیقات اجتماعی سال ۱۳۴۱ سمیناری تحت عنوان«بررسی مسائل اجتماعی شهر تهران » را برگزار کرده که در آنجا مساله تهران و مشکلاتش نقد می شود. آقای شور که یک آمریکایی و کارشناس شهرداری است در سخنرانی خود مشکل ترافیک، آلودگی هوا و کمبود مسکن را در مورد جامعه ایران پیش بینی می کند. این سخنان در افق ۳۰ ساله و برای سال ۷۰ گفته شده است. در این سمینارایده «طرح های توسعه شهری کشور» مطرح می شود. در آن دوره به نظر تکنوکرات ها و سیاست مداران مشکلات شهرنشینی آشکار شده بود. مسئله طرح توسعه شهری از درون علوم اجتماعی خارج شد و دکتر توسلی هم دراین بخش کار کرده است و به نوعی شهرسازی کرده است و نوعی تکنیسین شهری قلمداد می شوند نه اندیشمند شهری. و نراقی هم که مدیر موسسه بود عضو شورای عالی معماری شهرسازی بوده و پیوند وثیقی بین علوم اجتماعی و مسائل کاربردی و اجرایی وجود دارد. نقطه ضعف ما این است که ما یک متفکر شهری مثل کاستلز، هاروی، لوفور که تحلیل گر مسائل اجتماعی شهرهستند نداریم.
وی خاطرنشان کرد: سطح بحث ما فراتراز بحث تکنیکی نمی رود شاید بدین علت باشد که ما در چارچوب شهرنشینی وابسته به سر می بریم، شهرها نظم و ثباتی ندارند، ومهم تر اینکه پیوندی میان حوزه های سیاست گذاری با حوزه های آکادمیک برقرار نیست و سنت همکاری بین موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی با وزارت مسکن و شورای عالی معماری و شهرسازی وجود ندارد. در صورت وجود این ارتباط و پیوندها ما نیز مجبوربه پاسخگویی به چالش ها ومشکلات می شدیم، مطالعه و مفهوم پردازی می کردیم در واقع دستور کاری برای ما تعریف نشده است. تصمیم گیران مسائل شهری به ما مراجعه نمی کنند.
سخنران با اشاره به مشکل عدم مطالعات عمیق و ژرف در حوزه ها و موضوعات گفت: کتابی که درخصوص نکوداشت استاد توسلی چاپ شده و درآنجا آثار استاد در سه منظومه نظریه پردازی، دین و جامعه شناسی شهری بررسی شده و به مقالات و کارهای ایشان در حوزه شهری اشاره شده است: مقاله ای در سال ۴۹ درمجله محیط زیست با عنوان «شهر،شهرسازی و شهرنشینی» منتشر شده است؛ دوم بحثی باعنوان «مسئله ناسالم و اثرات روانی و اجتماعی آن» سال ۵۳ وجالب اینکه ۱۲ سال بعد موضوعی با عنوان «ناهماهنگی توسعه شهرتهران» سال ۷۰ چاپ شده که در این فاصله استاد وارد حوزه های دیگر می شوند و هفت سال بعد سخنرانی با عنوان «بنیان گرایی و پدیده شهرنشینی» سال ۷۷ در تولز فرانسه ارائه دادند ودرنهایت کتاب جامعه شناسی شهری از سوی پیام نور سال ۷۳ منتشر می شود. ازمشکلات دیگرما این است که در حالیکه وارد موضوعات به صورت عمیق نشده ودر سطح مانده، به حوزه های دیگر ورود می کنیم. جای تاسف است کسی که می توانست یک متفکر بزرگ شهری باشد این فرصت تعمق و استمرار را درحوزه کاری خود پیدا نکرده حال به دلیل شرایط یا به صورت عامدانه و آگاهانه بوده باشد.
وی تاکید کرد: با تمرکز در حوزه ای می توان به روز بود و در کتاب جامعه شناسی شهری، توسلی اکولوژیست شهری را می بینید نه توسلی جامعه شناسی شهری به روزکه به مسائل اقتصاد، سیاست، فضا، نابرابری اجتماعی و … توجه کرده باشد. حتی مباحثی که به شدت نقد شده و از حوزه شهری مطرود شده در کتاب استاد مطرح می شود. روایت موجود ومطرح در کتاب دکترتوسلی مربوط به دوران اولیه مکتب شهری و فاقد مباحث جدید است.
رئیس موسسه مطالعات وتحقیقات اجتماعی به ایرادات و کاستی های کتاب اشاره کردند و افزودند:
ساختار کتاب کشکول وار است پیوند میان بحث ها روشن نیست. گویی دکترتوسلی قصد جمع آوری تمام اطلاعات خود در حوزه شهری را داشته است. در حالیکه کتاب ظرف محدودی دارد و می بایست یک مساله محوری مثلا مسکن یا طرح های توسعه شهری را مطرح کرد.
کهنگی مطالب ازایرادات دیگر است. توسط هاروی وکاستلز به جامعه شناسی کلاسیک شهری نقدهای جدی وارد شده که بسیاری از مسائل شهربا دید کلاسیک شهری دیده نمی شود مثل درگیریها و نزاع های شهری، فضای شهری، مدار دوم سرمایه، اهمیت مستغلات و .. که مسائل جدید هستند.
مواردی واشکالاتی آشکار درکتاب وجود دارد که بیشتربه ناشرکتاب برمی گردد:
طرح روی جلد فاقد ویژگی خاص است و عکسی از خیابان گرفته شده و روی جلد گذاشته شده و این از بی مسئولیتی ناشر است.
در صفحه ۳۶ قاب دوم که تعریفی از وبردر باب شهر آمده که کلا غلط است در حالیکه چنین تعابیر و تعاریفی از شهر ندارد. در اصل تعاریفی وبر از دیگران نقل و نقد می کند که این تعاریف در قاب همان تعاریف دیگران است و این اطلاعات غلط به خواننده می دهد.
در مواردی خلاصه هایی از فصل آورده شده که در فصل اصلا آن مطلب مطرح نشده است.
در منابع نهایی به منابع ذکر شده پایین جداول و متن ها اشاره نشده است.
ذکر مطالبی که ارتباطی به جامعه شناسی شهری ندارد: مثلا مدلی که با عنوان «عوامل موثر درفرار دختران در سطح فرد» که مربوط به حوزه جامعه شناسی انحرافات است. یا فصل ۱۶ با عنوان « شهرهای جدید» که ربطی به جامعه شناسی شهری ندارد.
در فصل ۱۶ بخش ۴ مساله مطالعات جامعه شناسی شهری در ایران امده است ودر ابتدای فصل مطلبی با عنوان اهمیت « مطالعات برنامه ریزی نظری» که ربطی با عنوان بخش ندارد. در بخش ۱۴ دو فصل کاملا نا مرتبط به هم وجود دارد.
دکتر جاجرمی درخاتمه اینگونه به بحث خود پایان دادند: استاد توسلی را باید در چارچوب توسلی به عنوان مبارز سیاسی، توسلی به عنوان نهادسازو به عنوان آکادمیسین که سالها تحقیق، تدریس و پژوهش کرده که چندین کار بزرگ و سترگ را همزمان انجام داده باید نگریست.
با این حال خواندن کتاب جامعه شناسی شهری دکتر توسلی خالی از لطف نیست و خوانند مطالب خواندنی در مورد مسائل شهری ایران در این کتاب پیدا خواهد کرد.

نظرات

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد. فیلدهای ستاره دار ضروری است *

*